چگونه در مزایده املاک و مستغلات شرکت کنیم؟

1405/03/25

شایسته شکری
مزایده املاک یکی از ابزارهای قانونی برای واگذاری املاک دولتی، بانکی و شخصی است. دولت در قالب طرح «مولدسازی داراییها»، املاک مازاد خود را از طریق مزایده به فروش میرساند تا منابع مالی جدیدی ایجاد کند. طبق آمار رسمی، تا مرداد ۱۴۰۴ بیش از سه هزار ملک مازاد شناسایی شده که بخشی از آنها با ارزش چند ده هزار میلیارد تومان از طریق مزایده عمومی عرضه شدهاند. این روند نشان میدهد مزایدهها نقش مهمی در گردش داراییها و ایجاد فرصتهای سرمایهگذاری دارند، بهویژه برای خریدارانی که بهدنبال خرید ملک با قیمت پایه پایینتر از ارزش واقعی هستند. با این حال، ورود به این حوزه بدون آگاهی از قوانین و شرایط میتواند پرریسک باشد. در ادامه با انواع مزایده املاک، نحوه شرکت و نکات مهم آن آشنا میشوید.
مزایده املاک چیست؟
اگر تابهحال درباره مزایده املاک شنیده باشید، حتما میدانید که در مزایده املاک، ملک به کسی واگذار میشود که بالاترین پیشنهاد را ارائه کند. ساده به نظر میرسد، اما پشت این فرآیند، مراحل و قوانین دقیقی وجود دارد.
در مزایدهها معمولاً املاکی نظیر زمین، آپارتمان، خانه یا ملکهای تجاری برای فروش عرضه میشوند. برگزارکننده میتواند یک نهاد دولتی، بانک یا شخص حقیقی باشد. مزایده ممکن است بهصورت حضوری در محل مشخصی انجام شود یا از طریق سامانههای آنلاین برگزار شود.
جذابیت اصلی مزایده در همین رقابت قیمتی است. گاهی در میان پیشنهادها، فرصت خرید ملکی مناسب با قیمتی کمتر از ارزش واقعیاش پیدا میشود. اما برای اینکه از چنین فرصتی درست استفاده کنید، باید بدانید روند مزایده دقیقاً چگونه است و چطور باید در آن شرکت کرد. این همان چیزی است که در ادامه مرحلهبهمرحله توضیح میدهیم.
آشنایی با انواع مزایده ملک
مزایدات املاک همه یک شکل نیستند. بعضی از آنها را سازمانها و بانکها برگزار میکنند، بعضی را خودِ مالکان خصوصی. شناخت تفاوت این دو نوع، قدم اول برای تصمیمگیری درست در مسیر خرید ملک در مزایده است.
مزایده املاک دولتی
در مزایده املاک دولتی، املاکی عرضه میشوند که مالک آنها دولت یا سازمانهای عمومی هستند. دلیل برگزاری این مزایدهها از سوی نهادهای دولتی غالبا یکی از این سه مورد است:
- پرداخت نشدن بدهی
- مصادره قانونی
- نیاز به اجرای طرحهای عمرانی
مزایدههای دولتی شفافیت بالایی دارند و کاملا رسمی برگزار میشوند. اطلاعرسانی آنها از طریق سامانههای معتبر الکترونیکی یا روزنامههای رسمی انجام میشود و هر شخص میتواند به این سامانهها مراجعه کند، آگهیها را ببیند و اگر خواست، ثبتنام کند و در مزایده شرکت نماید.
رقابت در این مزایدهها بسیار بالاست، چون قیمت پایه معمولا کمتر از ارزش واقعی ملک در نظر گرفته میشود. در مقابل، تمام مراحل طبق قانون پیش میرود و به همین دلیل خطر کلاهبرداری تقریباً وجود ندارد و بسیار کمتر از مزایدههای خصوصی است.

مزایده املاک خصوصی
در مزایدات املاک خصوصی، مالک اصلی یا شرکت تصمیم میگیرد ملک را به مزایده بگذارد. اطلاعرسانی این مزایدهها از سه راه انجام میشود:
- آگهی در روزنامهها
- اعلام در بنگاههای املاک بزرگ
- انتشار در سایتهای تخصصی فروش ملک
قوانین و مراحل این نوع مزایدهها سادهتر از مزایدههای دولتی است. اما همین سادگی گاهی باعث میشود خریدار کمتر فرصت بررسی دقیق داشته باشد، بنابراین باید خودش اعتبار فروشنده، صحت اسناد و نداشتن دعوای حقوقی را با دقت چک کند.
رقابت در مزایدههای خصوصی به مراتب کمتر از مزایدههای دولتی است. گاهی املاک ویژه، قدیمی یا خاص (خانههای تاریخی، زمینهای بزرگ با موقعیت خاص یا مغازههای قدیمی در مرکز شهر) را میتوان فقط در این مزایدهها پیدا کرد که در بازار عادی عرضه نمیشوند.
متاسفانه برخی مواقع شنیده میشود که در مزایدههای خصوصی تقلب رخ میدهد؛ مثلاً فروشنده با دوستان یا افراد وابسته به خودش هماهنگ میکند تا قیمت را بهطور مصنوعی بالا ببرند یا اینکه ملک را با اسناد ناقص یا بدهی پنهان عرضه میکند. به همین دلیل کارشناسان توصیه میکنند حتماً قبل از شرکت، از یک مشاور حقوقی یا کارشناس رسمی دادگستری برای بررسی اسناد و وضعیت ملک کمک بگیرید تا از این مشکلات در امان بمانید.
شرایط لازم برای شرکت در مزایده املاک
برای شرکت در مزایده املاک، لازم است با نحوه خرید و قوانین خانه مزایدهای آشنا باشید و چند شرط اصلی و ساده را رعایت کنید:
- تابعیت ایرانی: تقریبا همه مزایدههای املاک فقط برای شهروندان ایرانی باز است. اتباع سایر کشورها در موارد خیلی خاص و با گرفتن مجوزهای لازم از مراجع قانونی اجازه شرکت در مزایده املاک را پیدا میکنند.
- اهلیت قانونی: یعنی باید بالای ۱۸ سال تمام باشید و از نظر قانونی عاقل و بالغ محسوب شوید. کسانی که دادگاه آنها را از تصرف در اموالشان منع کرده، نمیتوانند در مزایدات شرکت کنند.
- نداشتن سوءپیشینه: بهویژه در مزایدههای املاک دولتی، اگر سابقه کیفری داشته باشید، اجازه ورود به مزایده املاک را نخواهید داشت.
- پرداخت سپرده: در هر آگهی مزایده نوشته شده که باید چقدر پول بهعنوان سپرده واریز کنید (معمولاً ۵ تا ۱۰ درصد قیمت پایه ملک). این پول را باید قبل از شروع مزایده به حساب مشخصشده بریزید. اگر برنده مزایده نشوید، پول به حسابتان برگشت داده خواهد شد.
- خواندن دقیق آگهی و شرایط: قبل از ثبتنام حتماً آگهی را کامل بخوانید و ببینید چه مدارکی لازم است (مثل کپی شناسنامه، کارت ملی، رسید سپرده). اگر چیزی را جا بیندازید، ممکن است پیشنهاد شما رد شود.
اگر این پنج مورد را رعایت کنید، ثبتنام و شرکت در مزایده کاملاً قانونی و بدون مشکل خواهد بود و مطمئن خواهید بود که بعدا بهخاطر نقص مدرک یا شرایط، معاملهتان باطل نمیشود.
مراحل شرکت در مزایده املاک
شرکت در مزایده املاک و خرید خانه مزایده ای پنج گام ساده دارد:
مرحله اول: مشاهده آگهی در روزنامهها و سایتهای رسمی.
مرحله دوم: بررسی دقیق مالی و حقوقی شرایط شرکت در مزایده املاک و همچنین بررسی ویژگیهای ملک مورد نظر.
مرحله سوم: واریز مبلغ شرکت در مزایده که معمولا برابر است با ۵ تا ۱۰ درصد قیمت پایه ملک مورد مزایده.
مرحله چهارم: تکمیل مدارک و ثبتنام حضوری یا آنلاین در مزایده. در این مرحله باید رقم پیشنهادی خود را نیز اعلام کنید.
مرحله پنجم: اعلام نتایج مزایده. چنانچه در این مرحله برنده شوید، طی مراحلی قانونی باقی مبلغ را واریز میکنید و سند را تحویل میگیرید. اما اگر بهعنوان برنده اعلام نشدید مبلغ سپرده اولیه به شما بازگشت داده خواهد شد.

جمعبندی
شرکت در مزایدات املاک فرصت خوبی است تا ملکی را با قیمتی پایینتر از بازار خریداری کنید، اما شرط موفقیت، آشنایی کامل با قوانین و مراحل مزایده است. قبل از هر اقدامی، آگهی مزایده را دقیق بخوانید، از وضعیت حقوقی ملک مطمئن شوید و مدارک آن را کامل بررسی کنید. اگر تجربهای در این زمینه ندارید، حتما با یک کارشناس حقوقی یا مشاور املاک قابل اعتماد مشورت کنید.